Samen verder komen

Hoe een fonds van €50.000 de energietransitie in Breda in beweging bracht

In gesprek met Jan Schouw

Jan Schouw begon met €50.000 en een idee dat niet paste in de bestaande kaders, en zag daar uiteindelijk ruim een miljoen aan duurzame projecten uit voortkomen. Hij ging doelbewust met de weerstand die hij tegenkwam aan de slag: hij zocht de politiek op, vond onverwachte bondgenoten en organiseerde, misschien wel het meest ontwapenende inzicht uit dit gesprek, actief zijn eigen oppositie.

Ik sprak met Jan over wat er nodig is om vast te houden aan een idee wanneer het systeem er niet op is ingericht. Over de spanning tussen beleid en uitvoering die zoveel transitieopgaven kenmerkt. En over waarom lef tonen soms betekent dat je zelf op zoek gaat naar de tegenstand, in plaats van te wachten tot die vanzelf komt.

Dit gesprek gaat over complexe samenwerkingen die vastlopen totdat iemand bereid is om buiten de voor de hand liggende route te denken.

De strijd om zoet water en hoe een enkele vraag de nationale regenton op scherp zette

In gesprek met Jos Boontjes

Nederland denkt van zichzelf dat het een waterrijk land is. Jos Boontjes, beleidsadviseur zoetwater bij Waterschap Hollandse Delta, laat zien hoe broos dat beeld eigenlijk is. Door klimaatverandering voeren rivieren soms minder water aan dan vroeger en onze zomers worden steeds droger. In een land waar we altijd bezig zijn geweest met water afvoeren en buiten de deur houden, moeten Rijkswaterstaat, waterschappen, kennisinstituten en gebruikers elkaar nu gaan vinden in een systeem waarin de beschikbaarheid van water onder druk komt te staan.

We spraken over wat er gebeurt als de klok van het Deltaprogramma en financieringsrondes harder tikt dan de organisatie kan bijbenen, en over hoe je binnen een waterschap de binnenkant en de buitenkant met elkaar in verbinding houdt. Wat mij het meest bijbleef was hoe Jos het samenwerken in schaarste omschrijft: gunnen waar het kan, begrenzen waar het moet, en altijd beginnen bij het perspectief van de ander om het werkelijke midden te vinden.

Als iedereen stroom wil maar niemand een mast

In gesprek met Marjolein de Gorter-Manhoudt

Iedereen wil stroom, maar niemand wil een mast in de achtertuin. Marjolein de Gorter-Manhoudt, directeur Large Projects Netherlands bij TenneT, ziet die spanning dagelijks terug in de grote uitbreidingen van het elektriciteitsnet. Een fors deel van de doorlooptijd zit niet in de techniek, maar zaken als het verkrijgen van ruimte en vergunningen, waar het algemeen belang van een betrouwbaar net wordt afgewogen tegen de belangen van bewoners, grondeigenaren en bedrijven.

Ze vertelde over de energy boards waarin TenneT samenwerkt met provincies, gemeenten, aannemers en de industrie, en hoe het gesprek daar stap voor stap verschuift van 'dit is jullie probleem' naar een gezamenlijke opgave. Vroegtijdige samenwerking, heldere standaarden en het delen van dilemma's blijken doorslaggevend om door vraagstukken van ruimte, stikstof, capaciteit en planning heen te komen.

Ook in een technische opgave blijkt tempo vooral afhankelijk te zijn van de mensen.

Samenwerken over bedrijfsgrenzen heen: lessen uit een energiehub in Drenthe

In gesprek met Inge Albregtse

Energiehubs beginnen bijna nooit bij techniek. Dat is de eerste les die Inge Albregtse deelde, zelfstandig ondernemer en betrokken bij de ontwikkeling van meerdere energiehubs: een groep bedrijven die de vraag naar en het aanbod van energie op elkaar afstemmen door energie samen te gebruiken, te delen en op te wekken. In een glastuinbouwgebied in Erica, Drenthe werd het vraagstuk rond warmte, elektriciteit en netcongestie pas behapbaar toen er eerst werd gesproken over wat de ondernemers elkaar gunnen en of ze samen in de toekomst van hun gebied willen investeren.

Pas daarna volgde de techniek. Inge legt uit waarom energiehubs een lange adem vragen, onafhankelijk regisseurschap nodig hebben en voortdurende aandacht voor het grotere belang. Een energiehub is een middel, benadrukte ze, geen doel op zich.

Over autoracen als kraamkamer van de energietransitie

In gesprek met Bas Koeten

Bas Koeten komt niet uit de energiewereld, maar uit de autosport, waar hij jarenlang bekendstond om zijn drang om te bewijzen dat iets wél kan. Die instelling nam hij mee toen hij begon te experimenteren met bio-ethanol en bio-methanol, en uiteindelijk hielp een complete race-klasse op alternatieve brandstoffen mogelijk te maken.

In dit gesprek vertelt Bas dat de grootste hindernis vooral school in aannames, onwetendheid en soms onwil, meer dan in de techniek zelf. Door helder uit te leggen wat hij deed, waarom hij het deed en hoe risico's beheersbaar te maken waren, zag hij weerstand geleidelijk omslaan in medestanders. Diezelfde ervaring past hij nu toe op energieneutrale bedrijventerreinen, waar ondernemers volgens hem vaak pas bewegen zodra de urgentie voelbaar wordt.

Zijn rode draad: de energietransitie is een kwestie van mindset. Mij viel vooral de creativiteit op die Bas laat zien in het komen tot oplossingen. Want wat doe je als je auto midden in de woestijn er ineens mee ophoudt? En wat kun je daarvan leren voor de energietransitie?

De Kroon-lezing: hoe een bewonersvereniging het gesprek over klimaatadaptatie wist te kantelen

In gesprek met Anouk Creusen

Waarom loopt een gesprek over bomen soms jarenlang vast, terwijl bijna niemand tegen meer groen is? Anouk Creusen, medeoprichter van 75inQ en actief in een bewonersvereniging in de Delftse binnenstad, ondervond het aan den lijve. Haar bewonersvereniging zet zich in voor klimaatadaptief groen, meer schaduw en betere bescherming tegen hittestress, maar het gesprek met de gemeente bleef hangen op het beeld dat de bewoners het alleen maar deden om de waarde van hun woningen te vergroten.

Framing, positie en legitimiteit bleken de eigenlijke breekpunten, ontdekte Anouk gaandeweg. De oplossing lag uiteindelijk in het herpositioneren van het vraagstuk. In dit gesprek nam ze me mee in hoe de bewonersvereniging die herpositionering aanpakte, en wat dat zegt over waar transities in de praktijk vaak vastlopen op verhoudingen en de plek waar het gesprek wordt gevoerd, eerder dan op kennis of feiten.

Tussen systeem en straat: hoe krijg je mensen echt mee

In gesprek met Gilbert de Nijs

Sommige gesprekken helpen je herinneren waar het eigenlijk om gaat. Gilbert de Nijs werkt op het snijvlak van energietransitie, bewonersinitiatieven en sociale ongelijkheid, en kijkt daardoor op een heel eigen manier naar verandering. Een verandering die vraagt om cultuuraanpassing, om systeemverandering.

Wat dit gesprek voor mij bijzonder maakt, is dat het nauwelijks over techniek, beleid of organisatievormen gaat. Het draait om verbinding, vertrouwen, luisteren en het serieus nemen van wat mensen nodig hebben om mee te kunnen bewegen. Gilbert laat zien dat transities pas echt op gang komen wanneer we naast de techniek en organisaties ook oog hebben voor de mens erachter.

De gedeelde opgave centraal

In gesprek met Monique de Leeuw

Monique de Leeuw werkt als oprichter van en transitiemanager bij Van Waarde al jaren aan projecten over water, energie, landbouw, circulaire economie en zorg. In dit gesprek draait alles om één kernidee dat zij binnen Van Waarde continue uitdragen: zet de gedeelde maatschappelijke opgave centraal, boven individuele belangen en bestaande rollen.

Dat klinkt eenvoudig, maar vraagt in de praktijk om een andere manier van samenwerken en denken, en om de bereidheid om systeemgrenzen te herkennen en er iets mee te doen. Monique laat aan de hand van haar eigen praktijk zien wat daarvoor nodig is, juist in opgaven die te groot zijn voor één organisatie om alleen aan te pakken.

Als je doet wat je deed, krijg je wat je kreeg

In gesprek met Alan Lentz

Alan Lentz, zelfstandig adviseur op het gebied van duurzaamheid, werkt het liefst aan de voorkant van transities, op het moment dat mensen nog moeten ontdekken wat ze eigenlijk willen. Zijn aanpak draait om co-creatie en dromen: wie mensen vertelt waar ze naartoe moeten, verliest ze onderweg, en wie hen uitnodigt om zelf te dromen, krijgt een groep die er alles voor over heeft om dat te bereiken.

Alan neemt twee voorbeelden mee het gesprek in: een gemeente die unaniem ja zei tegen een plan, en een raad die datzelfde soort plan juist torpedeerde omdat ze er nooit bij betrokken waren geweest. Het verschil? Wie vanaf het begin had meegedroomd en gedacht over de plannen.